بازآرایی راهبردی تحقیقات باغبانی در شرایط جنگ و پساجنگ
گل چرم: یک محقق حوزه کشاورزی نوشت، در حالی که کشور با فشارهای بیرونی، محدودیت های اقتصادی و اختلال در زنجیره های تامین مواجه می باشد، تحقیقات باغبانی نقشی راهبردی در ارتقاء تاب آوری ملی ایفا می کند.
یادداشت مهمان- مسعود لطیفیان، معاون پژوهشی، توسعه فناوری و انتقال یافته ها موسسه تحقیقات علوم باغبانی: در شرایطی که کشور با فشارهای بیرونی، محدودیت های اقتصادی و اختلال در زنجیره های تأمین رو به رو است، تحقیقات باغبانی می تواند نقشی راهبردی در پیشرفت تاب آوری ملی، امنیت غذایی و توسعه اقتصاد دانش بنیان ایفا کند. اگر در گذشته، تحقیقات باغبانی عمدتا در چهارچوب افزایش عملکرد یا بهبود کیفیت محصول تعریف می شد، امروز این حوزه باید با نگاهی سیستمی و مساله محور، در خدمت بازسازی اقتصادی، کاهش وابستگی ارزی، سازگاری با تغییر اقلیم و مدیریت منابع محدود کشور قرار می گیرد. دوران پساجنگ، مهلتی برای تعریف مجدد مأموریت های پژوهشی، اولویت بندی فناوری های راهبردی و بازآرایی چارچوب های پژوهش و توسعه در بخش باغبانی است.
تاب آوری زیستی و مدیریت تنش های چندگانه یکی از محورهای اصلی تحقیقات باغبانی در شرایط بحران، افزایش تاب آوری زیستی سیستم های تولیدی است. تنش های هم زمان شامل کم آبی، شوری خاک، گرمای شدید، آلودگی های محیطی و اختلال در تأمین نهاده ها، لزوم توسعه ارقام مقاوم و متحمل را دوچندان کرده است..
همچنین توسعه پایه های رویشی مقاوم در محصولات باغی چندساله مانند پسته، سیب، مرکبات و انگور، می تواند نقش برجسته ی در پایداری تولید ایفا کند. در این راستا، محافظت از ذخایر ژنتیکی بصورت هدفمند دنبال شود تا تنوع ژنتیکی بعنوان سرمایه راهبردی کشور حفظ گردد.
بهره وری آب و باغبانی دقیق تحقیقات باغبانی باید بصورت ویژه بر افزایش بهره وری آب تمرکز کند. کاربرد فناوری های باغبانی دقیق شامل نقشه برداری تغذیه ای، پایش سلامت گیاه، مدلهای پیشبینی تنش و سیستم های تصمیم یار، امکان کاهش مصرف نهاده ها و افزایش عملکرد را فراهم می آورد. در شرایط پساجنگ، سرمایه گذاری هدفمند در این فناوری ها نه تنها به پایداری تولید کمک می نماید، بلکه زمینه صادرات فناوری و خدمات فنی ـ مهندسی را هم مهیا می سازد.
توسعه کشت های گلخانه ای و سیستم های کنترل شده افزایش تولید در واحد سطح و کاهش وابستگی به شرایط اقلیمی بوسیله گسترش کشت های گلخانه ای پیشرفته یکی از راهبردهای کلیدی است.
توسعه گلخانه های کم مصرف انرژی، استفاده از انرژی های تجدیدپذیر و بازیافت آب در سیستم های بسته می تواند وابستگی به سوخت های فسیلی را کم کند. در شرایط بحران انرژی، چنین نگاهی نه تنها اقتصادی بلکه راهبردی شمرده می شود.
امنیت غذایی، سیستم ارزش و کاهش ضایعات در محصولات باغی، ضایعات پس ازبرداشت سهم قابل توجهی از اتلاف منابع را تشکیل می دهد. تحقیقات باید بر تکنولوژی های جدید بسته بندی زیست تخریب پذیر، پوشش های خوراکی نانوساختار، کنترل اتمسفر انبار و سیستم های سردخانه هوشمند متمرکز شود. افزایش ماندگاری و حفظ کیفیت محصولات، علاوه بر کاهش ضایعات، امکان توسعه صادرات غیرنفتی را فراهم می آورد.
همچنین لازم است پژوهشها از سطح مزرعه فراتر رفته و کل سیستم ارزش را دربرگیرد؛ از انتخاب رقم مناسب برای بازار هدف تا استانداردسازی، ردیابی پذیری و برندینگ محصولات باغی. رویکرد زنجیره محور می تواند پیوند مؤثری میان بخش مطالعه، تولید و صنایع تبدیلی بوجود آورد.
دیپلماسی علمی و همکاریهای فناورانه در شرایط فشارهای بین المللی، دیپلماسی علمی در عرصه باغبانی اهمیت مضاعف می یابد. مشارکت در پروژه های مشترک منطقه ای درباره ی مدیریت منابع آب، رویارویی با بیابان زایی و توسعه ارقام مقاوم به تنش، می تواند جایگاه علمی کشور را تقویت کند. انتقال دانش فنی، ایجاد شبکه های تحقیقاتی و سودجستن از ظرفیت کشورهای دارای اقلیم مشابه، مسیر مناسبی برای کاهش وابستگی فناورانه است.
هم زمان باید از ظرفیت شرکتهای دانش بنیان برای تجاری سازی دستیافته های پژوهشی استفاده گردد. تشکیل خوشه های فناوری باغبانی، مراکز رشد تخصصی و صندوق های سرمایه گذاری خطرپذیر در این عرصه می تواند حلقه مفقوده میان پژوهش و بازار را تکمیل کند.
سرمایه انسانی و پیشگیری از مهاجرت نخبگان حفظ و تقویت سرمایه انسانی در تحقیقات باغبانی، پیش شرط تحقق اهداف راهبردی است. فراهم سازی زیرساخت های آزمایشگاهی پیشرفته، پشتیبانی از پروژه های مساله محور، ایجاد نظام پرداخت عادلانه و فراهم کردن مسیر شغلی پایدار برای محققان، از عوامل کلیدی پیشگیری از مهاجرت نخبگان شمرده می شود.
لازم است نظام ارزیابی پژوهش هم از تمرکز صرف بر تعداد مقالات فاصله گرفته و به سوی اثرگذاری اقتصادی، حل مساله و انتقال فناوری حرکت نماید. چنین اصلاحی می تواند انگیزه محققان را برای ورود به مسایل واقعی بخش باغبانی افزایش دهد.
بازطراحی ساختار تحقیقات در دوران پساجنگ
دوران پساجنگ مهلتی برای بازبینی در ساختار تحقیقات باغبانی است. اولویت بندی پروژه ها باید برمبنای نیازهای ملی شامل امنیت غذایی، ارزآوری صادراتی، سازگاری با تغییر اقلیم و کاهش وابستگی به واردات نهاده ها صورت گیرد. تمرکز بر محصولات راهبردی مانند پسته، خرما، زعفران، سیب، مرکبات و انگور می تواند مزیت های نسبی کشور را تقویت کند.
همچنین پیشگیری از پراکندگی مراکز تحقیقاتی، تجمیع ظرفیت ها و ایجاد شبکه های ملی هم افزا، باعث افزایش کارآیی منابع محدود خواهد شد. توسعه پایگاه های داده ملی در عرصه ژنتیک، اقلیم، خاک و مدیریت باغ ها می تواند مبنای تصمیم گیری علمی و سیاستگذاری دقیق قرار گیرد.
سخن پایانی
تحقیقات باغبانی در شرایط جنگ و پساجنگ، صرفا یک فعالیت علمی نیست، بلکه قسمتی از راهبرد کلان کشور برای بقا، بازسازی و پیشرفت است. افزایش تاب آوری زیستی، بهره وری منابع، توسعه تکنولوژی های جدید، تقویت سیستم ارزش و پشتیبانی از سرمایه انسانی، ارکان اصلی این بازآرایی راهبردی هستند. اگر این حوزه با نگاهی جامع، علمی و آینده نگر مدیریت شود، می تواند ضمن تضمین امنیت غذایی و پایداری محیط زیست، به موتور محرک اقتصاد دانش بنیان و توسعه پایدار کشور در دوران پساجنگ تبدیل گردد.
این مطلب را گل چرم می پسندید؟
(1)
(0)
تازه ترین مطالب مرتبط
نظرات بینندگان گل چرم در مورد این مطلب