در بسیاری از پروژه ها، بیشترین اختلاف هزینه نهایی دقیقاً از همین مرحلهی برآورد اشتباه میلگرد شروع می شود.
محاسبه سرانگشتی میلگرد مصرفی ساختمان به معنی یک روش سریع و تجربی برای تخمین مقدار تقریبی میلگرد مورد نیاز پروژه قبل از شروع خرید است. این روش به سازنده یا کارفرما کمک می کند بدون نیاز به نقشه های کامل سازه ای، بتواند دید روشنی از حجم هزینه فولاد پروژه به دست بیاورد و تصمیم گیری دقیق تری برای بودجه داشته باشد.
در بسیاری از پروژه ها، بیشترین اختلاف هزینه نهایی دقیقاً از همین مرحلهی برآورد اشتباه میلگرد شروع می شود. وقتی مقدار میلگرد کمتر از نیاز برآورد شود، پروژه در میانه راه دچار کمبود مصالح میشود و خرید مجدد با قیمت بالاتر انجام میگیرد. اگر هم بیش برآورد شود، سرمایه ی زیادی بدون استفاده باقی میماند.
روش سرانگشتی یک ابزار کنترلی است؛ یعنی حتی اگر مهندس سازه نقشه دقیق داده باشد، باز هم با این روش می توان صحت محاسبات را بررسی کرد و از پرت سرمایه جلوگیری نمود. به همین دلیل این روش سال هاست در کارگاههای ساختمانی به صورت عملی استفاده میشود.
فرمول پایه محاسبه میلگرد مصرفی ساختمان
پایه ای ترین فرمول سرانگشتی محاسبه میلگرد این است که برای هر متر مربع زیربنای ساختمان مقدار مشخصی میلگرد در نظر گرفته می شود. این عدد بر اساس تجربه ی پروژه های اجرا شده به دست آمده و برای ساختمان های متعارف مسکونی دقت بسیار بالایی دارد.
فرمول کلی به این شکل است:
مقدار میلگرد موردنیاز (کیلوگرم) = زیربنای کل ساختمان (متر مربع) × ضریب مصرف میلگرد
ضریب مصرف میلگرد بسته به تعداد طبقات، نوع اسکلت و شرایط سازه بین 40 تا 75 کیلوگرم به ازای هر متر مربع متغیر است. هرچه ساختمان بلندتر، دهانه ها بزرگتر و منطقه لرزه خیزتر باشد، این عدد به سمت سقف بازه نزدیک تر میشود.
این فرمول باعث می شود شما حتی قبل از طراحی سازه، بتوانید محدودهی هزینه فولاد پروژه را با دقتی قابل قبول پیش بینی کنید و برنامه خرید مرحله ای بچینید.
مصرف میلگرد به ازای هر متر مربع زیربنا
در ساختمان های متعارف یک تا سه طبقه، میانگین مصرف میلگرد معمولاً بین 40 تا 55 کیلوگرم به ازای هر متر مربع زیربنا است. این مقدار شامل میلگرد فونداسیون، ستونها، تیرها و سقفها میشود.
با افزایش طبقات، مصرف میلگرد به صورت تصاعدی بالا میرود. دلیل آن بزرگ تر شدن ابعاد ستونها، افزایش قطر میلگردها و تقویت بیشتر فونداسیون است. به همین دلیل ساختمان های چهار طبقه به بالا معمولاً به بیش از 60 کیلوگرم در هر متر مربع نیاز دارند.
همچنین نوع سقف نیز روی این عدد تأثیر میگذارد. سقفهای تیرچه بلوک معمولاً میلگرد کمتری نسبت به سقف های دال بتنی مصرف میکنند و این موضوع باید در برآورد سرانگشتی لحاظ شود.
محاسبه میلگرد ساختمان یک طبقه
ساختمان های یک طبقه معمولاً ساده ترین نوع سازه هستند و کمترین مصرف میلگرد را دارند. در این ساختمان ها معمولاً بین 40 تا 45 کیلوگرم میلگرد به ازای هر متر مربع زیربنا مصرف میشود.
به عنوان مثال اگر زیربنای یک ساختمان یک طبقه 120 متر مربع باشد، مقدار تقریبی میلگرد مورد نیاز به شکل زیر محاسبه میشود:
|
زیربنا (متر مربع)
|
ضریب مصرف (کیلوگرم)
|
میلگرد موردنیاز (کیلوگرم)
|
|
120
|
40 تا 45
|
4,800 تا 5,400
|
این برآورد شامل فونداسیون، کلاف ها، ستونها و سقف می شود و برای تخمین هزینه قبل از خرید بسیار کاربردی است.
محاسبه میلگرد ساختمان دو طبقه
در ساختمانهای دو طبقه به دلیل افزایش بار مرده و زنده، ابعاد مقاطع سازهای بزرگ تر می شود و به همین علت مصرف میلگرد افزایش پیدا می کند. معمولاً ضریب مصرف در این ساختمان ها بین 45 تا 55 کیلوگرم در هر متر مربع است.
فرض کنیم یک ساختمان دو طبقه با زیربنای کل 240 متر مربع داشته باشیم. مقدار میلگرد موردنیاز به صورت تقریبی بین 10.8 تا 13.2 تن خواهد بود که این عدد از ضرب زیربنا در ضریب مصرف به دست میآید.
این عدد به شما کمک می کند بدانید قبل از ورود به فاز طراحی، حداقل چه میزان سرمایه برای خرید میلگرد باید کنار بگذارید و برنامه تأمین مصالح خود را تنظیم کنید.
محاسبه میلگرد ساختمان سه طبقه
ساختمانهای سه طبقه معمولاً وارد بازهی سازههای نیمه سنگین می شوند و مصرف میلگرد آنها بیشتر از پروژه های کوچک است. در این ساختمان ها ضریب مصرف معمولاً بین 55 تا 65 کیلوگرم در هر متر مربع در نظر گرفته میشود.
به عنوان نمونه، اگر زیربنای کل یک ساختمان سه طبقه 360 متر مربع باشد، مقدار میلگرد مصرفی بین 19.8 تا 23.4 تن خواهد بود که این عدد بخش قابل توجهی از هزینه ساخت را تشکیل میدهد.
در این سطح از پروژهها، کوچک ترین اشتباه در برآورد می تواند دهها میلیون تومان اختلاف هزینه ایجاد کند؛ به همین دلیل استفاده از روش سرانگشتی قبل از خرید بسیار حیاتی است.
تفاوت مصرف میلگرد در اسکلت بتنی و فلزی
در ساختمان های اسکلت بتنی، میلگرد نقش اصلی در تحمل نیروها را ایفا می کند و به همین دلیل مصرف میلگرد نسبت به اسکلت فلزی بالاتر است. این نوع سازهها معمولاً به میلگرد بیشتری در فونداسیون و ستونها نیاز دارند.
در مقابل در اسکلت فلزی بخش قابل توجهی از بار توسط تیرآهن و ستون فلزی تحمل میشود و میلگرد بیشتر برای سقفها و فونداسیون مصرف میگردد. بنابراین مصرف میلگرد در این ساختمانها معمولاً کمتر از اسکلت بتنی است.
به طور میانگین، ساختمان های اسکلت فلزی حدود 10 تا 20 درصد میلگرد کمتری نسبت به اسکلت بتنی مصرف می کنند، که این اختلاف در پروژههای بزرگ کاملاً محسوس است.
عوامل پنهان که مصرف میلگرد را بیشتر می کنند
یکی از عوامل پنهان مؤثر بر مصرف میلگرد، نوع خاک محل پروژه است. زمین های سست یا مناطق لرزهخیز باعث افزایش ابعاد فونداسیون و در نتیجه مصرف میلگرد می شوند.
عامل دوم، دهانه های بزرگتر و پلانهای معماری نامنظم است. این نوع طراحیها باعث افزایش بارهای خمشی و برشی در تیرها و ستونها شده و نیاز به آرماتورگذاری بیشتری دارند.
عامل سوم، تغییر کاربری ساختمان است. ساختمانهایی که قرار است تجاری یا پارکینگ باشند، معمولاً بارگذاری بالاتری دارند و همین موضوع مصرف میلگرد را نسبت به ساختمانهای مسکونی افزایش میدهد.
اشتباهات رایج در برآورد میلگرد
یکی از اشتباهات رایج، محاسبه میلگرد فقط بر اساس تعداد طبقات بدون در نظر گرفتن زیربنای واقعی ساختمان است. این روش دقت بسیار پایینی دارد و معمولاً باعث خطای جدی در برآورد میشود.
اشتباه دوم، نادیده گرفتن نوع سقف است. سقف هایی مانند دال بتنی یا کامپوزیت میلگرد بیشتری نسبت به سقف تیرچه بلوک مصرف میکنند و این موضوع باید در محاسبه لحاظ شود.
اشتباه سوم، در نظر نگرفتن ضریب پرت و دورریز است. معمولاً بین 3 تا 7 درصد از میلگرد خریداری شده در پروژهها پرت می شود و اگر این مقدار لحاظ نشود، در میانه پروژه با کمبود مصالح مواجه خواهید شد.
جدول سرانگشتی مصرف میلگرد ساختمان های متداول
|
نوع ساختمان
|
ضریب مصرف میلگرد (کیلوگرم/متر مربع)
|
|
یک طبقه
|
40 – 45
|
|
دو طبقه
|
45 – 55
|
|
سه طبقه
|
55 – 65
|
|
چهار طبقه
|
60 – 70
|
|
پنج طبقه به بالا
|
65 – 75
|
این جدول یک مرجع سریع برای تخمین مقدار میلگرد مصرفی است و میتواند قبل از هر خریدی به شما دید دقیق تری از هزینه فولاد پروژه بدهد.